Автокөліктерді әкелу ережелері: Қазақстанда жеке және коммерциялық импортты ажыратты

Кездесу барысында нарық қатысушыларына жеке пайдалану үшін физикалық тұлғалармен автокөліктерді әкелу және кәсіпкерлермен кейінгі сатылым үшін әкелу тәртібі, сондай-ақ кедендік рәсімдеу, электронды автокөлік паспорттары, утилизациялық төлем, техникалық реттеу және мемлекеттік тіркеу талаптары түсіндірілді.

Автокөліктерді әкелуге қойылатын негізгі талаптар бұған дейін де болғаны атап өтілді. Жүргізіліп жатқан жұмыс рәсімдерді ретке келтіру және өзара байланысты нормативтік құқықтық актілерді бір-біріне сәйкестендірумен байланысты.

Жеке және коммерциялық әкелу.

Қаржы министрлігінің мемлекеттік кірістер комитеті автокөліктерді кедендік рәсімдеу тәртібін түсіндірді.

Физикалық тұлға тарапынан жеке пайдалану үшін автокөлік әкелгенде жолаушылар кеден декларациясы қолданылады, ал кедендік төлемдер ЕАЭО заңнамасында белгіленген бірыңғай ставкалар бойынша төленеді.

Үш жылдан аспайтын автокөліктер үшін ставкалар автокөліктің құнына байланысты, ал үш жылдан асқан автокөліктер үшін – қозғалтқыштың жұмыс көлеміне және автокөліктің жасына байланысты.

Егер автокөлік кәсіпкерлік қызмет аясында – жеке кәсіпкер немесе заңды тұлға тарапынан әкелінсе, тауар декларациясы қолданылады. Бұл жағдайда кедендік жинақ, әкелу кеден бажы, ҚҚС, ал кейбір автокөлік категориялары үшін акциз (3 000 см³-ден асатын жеңіл автокөліктер үшін) төленеді.

Осылайша, рәсімдеу тәртібі автокөлікті әкелудің мақсатына байланысты анықталады: жеке пайдалану үшін немесе коммерциялық қызмет аясында.

Экологиялық классқа қойылатын талаптар.

Көлік министрлігі жеке пайдалану үшін физикалық тұлғалармен әкелінетін кейбір автокөліктерге экологиялық классқа қойылатын талаптарды ұсынды.

Қазақстан Республикасының аумағында физикалық тұлғалармен жеке пайдалану үшін әкелінетін автокөліктердің айналымға шығарылуы Евро-5 және одан жоғары экологиялық классқа сәйкестігі жағдайында, ал автокөліктің шығарылғанына бес жылдан аспауы тиіс.

Бұл талап тек импортталған автокөліктердің Қазақстанда пайдалануға алғашқы рұқсат беру кезінде ғана қолданылатыны атап өтілді. Бұрын елде тіркелген автокөліктерге бұл талап қолданылмайды.

Бұл шаралар автокөлік паркін кезең-кезеңімен жаңартуға және елге ескірген автокөліктерді әкелуді шектеуге бағытталған.

ЭПТС рәсімдеу тәртібі.

Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі физикалық тұлғалармен автокөліктердің электронды паспорттарын рәсімдеу тәртібін түсіндірді.

ЭПТС рәсімдеу кезінде автокөлік иесінің мәліметтері жолаушылар кеден декларациясында көрсетілген мәліметтермен салыстырылады.

Физикалық тұлғалар үшін ЭПТС бес жылдан аспайтын автокөліктерге рәсімделеді. Сондай-ақ электронды паспорттар жүйесінде бір физикалық тұлғаның жылына бір автокөлікті әкелуге құқығы бар шектеу қарастырылған.

Жеке пайдалану үшін автокөлік әкелген кезде физикалық тұлға ЭПТС рәсімдеу үшін сынақ зертханасына жүгінеді.

Осылайша, өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің ақпаратына сәйкес рәсімдер тізбегі мынадай: автокөліктің конструкциясының қауіпсіздігі туралы куәлікті рәсімдеу, содан кейін утилизациялық төлемді енгізу және бастапқы тіркеуді төлеу, кедендік рәсімдеу және автокөлікті кейінгі мемлекеттік тіркеу.

Осылайша, ЭПТС рәсімдеу тәртібін жетілдіру автокөліктерді әкелудің ашықтығын арттыруға, техникалық реттеу талаптарын сақтау мен автопаркті жаңартуға бағытталған.

Утилизациялық төлем.

Экология және табиғи ресурстар министрлігі өндірушілер мен импорттаушылардың кеңейтілген міндеттемелерін орындау тәртібін түсіндірді.

Кездесу барысында утилизациялық төлемді енгізу механизмі принципті түрде өзгермегені атап өтілді. Импорттаушы операторға өтінім береді, құжаттарды қарағаннан кейін төлем мөлшері есептеледі, шот шығарылады, ал төлемнен кейін тиісті сертификат беріледі.

Утилизациялық төлемнің мөлшері де өзгермеген.

22 қыркүйек 2026 жылдан бастап физикалық тұлғалар үшін автокөлікті еркін айналымға шығарғанға дейін, яғни кедендік рәсімдеу аяқталғанға дейін утилизациялық төлем енгізу сертификатын алу талап етіледі.

Заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлер үшін бұл міндеттемені орындау мерзімі де өзгермеген: сертификат автокөлікті бастапқы тіркеуге дейін, ал егер автокөлік бұрын сатылса – оның сатылуына дейін алынуы тиіс.

Осылайша, физикалық тұлғалар үшін рәсімдер тізбегін ретке келтіру басты мәселе болып табылады.

Ашық импорт – сатып алушыны қорғау.

Қазақстан автомобиль одағының өкілдері сатып алушылардың ашық емес схемалар бойынша әкелінген автокөліктермен кездесетін қауіптеріне назар аударды – іздеуде немесе үшінші елдерде кепілде тұрған машиналарды сатып алу. Нәтижесінде, мұндай машиналар тәркіленеді және қазақстандықтар көліксіз және ақшасыз қалады.

КАС-тың ақпаратына сәйкес, сатып алғаннан кейін азаматтар автокөліктің бұрын іздеуде болғанын немесе проблемалық тарихы бар екенін анықтаған жағдайлар бар. Нәтижесінде, иесі автокөлікті толыққанды пайдалана алмайды, соның ішінде кредитті өтеу үшін оны сата алмайды.

Сатып алушы үшін тек баға ғана емес, сонымен қатар автокөліктің шығу тегін, тарихын және заңдылық тазалығын алдын ала тексеру мүмкіндігі де маңызды. Адамның сатып алатын автокөлігін және қабылдайтын қауіптерін түсінуі үшін осындай тексеру құралдарын дамыту қажет.

КАС-тың пікірінше, елдің автокөлік паркін жаңарту маңызды басымдық болып қала береді. Бүгінгі таңда 5,6 миллион автокөліктің шамамен 44%-ы 20 жылдан астам уақыт бойы пайдаланылады. Қазақстан автомобиль одағында азаматтарға жаңа, қауіпсіз және экологиялық таза автокөліктерге көшу үшін жағдай жасау қажеттілігі атап өтілуде.

Сонымен қатар, ішкі автопромды дамыту да нарықтағы ұсынысты кеңейтеді: жеңіл автокөліктер, автобустар және арнайы техниканың өндірісі өсуде, модельдер саны артуда, локализация және автокомпоненттер өндірісі дамуда.

Қолданыстағы рәсімдерді ретке келтіру.

Кездесу барысында автокөліктерді әкелу мәселелері бірнеше өзара байланысты рәсімдерді қамтитыны атап өтілді: автокөліктің техникалық сәйкестігі, утилизациялық төлемді төлеу, кедендік рәсімдеу, ЭПТС алу және мемлекеттік тіркеу.

Қазіргі уақытта тиісті нормалар біртұтас жүйеге келтірілуде. Жұмыс өнеркәсіп, экология, техникалық реттеу, көлік және автокөліктерді мемлекеттік тіркеу саласындағы нормативтік құқықтық актілерді қамтиды.

Осылайша, базалық бөлініс сақталады: физикалық тұлғалар жеке пайдалану үшін автокөліктерді белгіленген тәртіппен әкелуге құқылы, ал коммерциялық әкелу және кейінгі сатылым автокөліктерді кәсіпкерлік қызмет үшін белгіленген талаптарға сәйкес жүзеге асырылады.