Қазақстандықтар шын мәнінде зейнетке «жетпей» ме?
Зейнетақы жинақтары туралы кең таралған мифтердің бірі – қазақстандықтардың зейнетке жете алмайтыны немесе ұзақ өмір сүрмейтіні туралы пікір. Бұл азаматтардың міндетті зейнетақы жарналарын төлеуден бас тартуына, ресми емес схемалар арқылы жұмыс істеуіне және т.б. әкеледі. Алайда статистика зейнетке шыққанда ақша қажет болатынын көрсетеді, ал жинақсыз адамдар жақсы зейнетақыдан қағылу қаупіне ұшырайды.
Ұлттық статистика бюросының (ҰСБ) мәліметтеріне сәйкес, 2026 жылдың басында Қазақстанда шамамен 20,5 миллион адам тұрды. Олардың 905,4 мың ер адам және 1,66 миллионға жуық әйел зейнет жасына жетті. Зейнет жасындағы әйелдердің саны ер адамдардан шамамен екі есе көп. Бұл өмір сүру ұзақтығының айырмашылығымен және зейнетақы заңнамасының ерекшеліктерімен байланысты.
Зейнеткерлердің басым көпшілігін 63 жастағы ер адамдар (84 475 адам) және 62 жастағы әйелдер (105 868 адам) құрайды. Жастың ұлғаюымен зейнеткерлер санының азаюы байқалады. Зейнеткерлердің орташа жасы әйелдер үшін 70,52 жас, ерлер үшін 70,37 жас. Бұл қазақстандықтардың орташа есеппен зейнетке жетіп, 10 жыл бойы төлем алатынын білдіреді, және бұл көрсеткіш өсуде.
Халықтың күтілетін өмір сүру ұзақтығы (КӨҰ) артып келеді. 2025 жылы ол 75,97 жасқа жетті, ал 2024 жылы – 75,44 жас. Әйелдердің КӨҰ 79,8 жасқа, ерлердің – 72,19 жасқа дейін артты. Ең жоғары КӨҰ Алматы және Астана қалаларында, ал ең төмені Ұлытау облысында тіркелген.
ЕНПФ мәліметтеріне сәйкес, Қазақстанда соңғы 10 жылда КӨҰ 4 жылға артты, 2015 жылы 71,97 жасқа жетті. КӨҰ-мен бірге зейнеткерлердің үлесі де өсуде. ЕНПФ және БҰҰ болжамдары бойынша 2050 жылға қарай 60 жастан асқан азаматтардың үлесі 18,8%-ға жетеді, бұл «демографиялық қартаюдың өте жоғары деңгейі» көрсеткішіне сәйкес келеді.
Осылайша, статистика мен болжамдар зейнетақының көпшілік қазақстандықтар үшін қолжетімді екенін көрсетеді. Әрбір азамат үшін ашық табыс пен жинақтарға ие болу маңызды, бұл оларға қамтамасыз етілген қарттықты қамтамасыз етеді.
